Đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước về xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách và huy động nguồn lực cho phát triển văn hóa - Media story - Tạp chí Cộng sản

Đại hội Đảng lần thứ VI xác định: “Quản lý đất nước bằng pháp luật, chứ không chỉ bằng đạo lý. Pháp luật là thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng, thể hiện ý chí của nhân dân, phải được thực hiện thống nhất trong cả nước”(2). Vì vậy, thể chế văn hóa phải bảo đảm nguyên tắc Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ, phát huy sức sáng tạo của những người làm văn hóa. Thể chế văn hóa phải tạo ra cơ chế nhằm bảo đảm sự tự do, dân chủ trong các hoạt động văn hóa, kích thích sự sáng tạo, tạo ra nhiều sản phẩm văn hóa, sinh hoạt văn hóa đáp ứng nhu cầu thưởng thức văn hóa ngày càng phong phú, đa dạng của nhân dân, góp phần nâng cao chất lượng đời sống tinh thần của nhân dân. Xây dựng và hoàn thiện thể chế văn hóa phải không ngừng bám sát và phù hợp với thể chế chính trị, thể chế kinh tế và thực tiễn đời sống. Trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thể chế văn hóa cũng phải có sự thay đổi cho phù hợp. Hoàn chỉnh các văn bản pháp luật về văn hóa, nghệ thuật, thông tin trong điều kiện của cơ chế thị trường; ban hành các chính sách khuyến khích sáng tạo văn hóa và nâng mức đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân. Trong thời kỳ đẩy mạnh hội nhập quốc tế, Đảng chủ trương hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách về văn hóa, về quyền tác giả và các quyền liên quan, phù hợp với chuẩn mực quốc tế và thực tiễn Việt Nam.

Đảng đã có những chỉ đạo cụ thể trong việc xây dựng luật, pháp lệnh, văn bản pháp quy; sửa đổi, bổ sung những đạo luật đã ban hành cho phù hợp với tình hình mới; xây dựng cơ chế giải thưởng, tặng thưởng, quy chế kỷ niệm các sự kiện lịch sử và danh nhân, đặt tên đường phố, lập nhà bảo tàng, xây dựng tượng đài...; bổ sung, hoàn thiện, xây dựng mới các quy chế, quy định về lễ hội, việc tang, việc cưới, sinh hoạt tôn giáo - tín ngưỡng, giữ gìn trật tự, vệ sinh nơi công cộng...; khuyến khích các cộng đồng dân cư xây dựng quy ước về nếp sống văn hóa, cảnh quan văn hóa, bảo vệ môi trường thiên nhiên...

Quan điểm, đường lối của Đảng về xây dựng và hoàn thiện chính sách văn hóa

Bước vào thời kỳ đổi mới, Đảng ta chủ trương “Cải tiến chính sách đối với người làm công tác nghệ thuật chuyên nghiệp, đãi ngộ xứng đáng lao động nghệ thuật, động viên sáng tạo, khuyến khích tài năng. Kết hợp giữa cơ quan nhà nước với các hội văn học, nghệ thuật và các đoàn thể quần chúng khác, theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo của cá nhân và tập thể văn nghệ sĩ, liên hệ với quần chúng lao động. Nhà nước cùng với nhân dân xây dựng những cơ sở vật chất - kỹ thuật cần thiết cho văn hóa và nghệ thuật, giữ gìn và tôn tạo các di tích lịch sử, văn hóa”(3). Các chính sách văn hóa phải thúc đẩy tính chủ động, sáng tạo của các chủ thể tham gia vào các hoạt động văn hóa, xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật cho các hoạt động văn hóa, gìn giữ di sản văn hóa.

Hiện nay, Đảng chủ trương xây dựng và hoàn chỉnh các chính sách văn hóa cơ bản. Đó là: 1- Chính sách kinh tế trong văn hóa; 2- Chính sách văn hóa trong kinh tế; 3- Chính sách xã hội hóa hoạt động văn hóa; 4- Chính sách bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc; 5- Chính sách khuyến khích sáng tạo; 6- Xây dựng và ban hành chính sách đặc thù hợp lý, hợp tình cho những loại đối tượng xã hội cần được ưu đãi tham gia và hưởng thụ văn hóa; 7- Ban hành các chính sách cụ thể về hợp tác quốc tế; 8- Chính sách văn hóa đặc thù đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Các chính sách nhằm xử lý hài hòa mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và phát triển văn hóa, chú ý đến tính đặc thù của văn hóa, nghệ thuật. Đặc biệt, phải khuyến khích được mọi chủ thể tham gia vào hoạt động văn hóa, sản xuất và kinh doanh các sản phẩm, dịch vụ văn hóa, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu thưởng thức, hưởng thụ văn hóa của nhân dân, đặc biệt là những đối tượng cần được ưu đãi. Bên cạnh đó, phải chú trọng giữ gìn, phát huy giá trị của di sản văn hóa nhằm khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc, thúc đẩy đa dạng hóa, đa phương hóa giao lưu văn hóa nhằm tiếp thu, tiếp biến tinh hoa, giá trị văn hóa của nhân loại, quảng bá rộng rãi văn hóa dân tộc, khẳng định bản lĩnh, tầm vóc, vị thế của dân tộc Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.