Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh học tốt phép tu từ so sánh trong phân môn Luyện từ và câu Lớp 3

Biện pháp 3: Giúp học sinh nắm vững các dạng bài tập về biện pháp tu từ so sánh.

Dạng 1: Bài tập nhận biết biện pháp tu từ so sánh.

Đây là kiểu bài tập giúp học sinh bước đầu nắm được cấu trúc của biện pháp so sánh. Với yêu cầu tìm những sự vật được so sánh với nhau, các em sẽ tìm ra cái so sánh và cái được so sánh. Những sự vật đưa ra so sánh tồn tại xung quanh các em, gần gũi và quen thuộc đối với cuộc sống của các em, giúp các em dễ dàng liên tưởng đến sự tương đồng giữa chúng. Dạng bài tập này chiếm đa số trong chương trình và có 3 dạng nhỏ sau:

* Dạng bài “Tìm những sự vật được so sánh”.

Đây là dạng bài tập chiếm số lượng lớn trong chương trình học giúp học sinh bước đầu nắm được cấu trúc của phép so sánh. Với yêu cầu tìm những sự vật được so sánh với nhau các em sẽ tìm ra “cái so sánh” và “cái được so sánh” trong phép so sánh. Đây là những sự vật tồn tại xung quanh các em, gần gũi và quen thuộc đối với cuộc sống của các em, giúp các em dễ dàng liên tưởng đến sự tương đồng giữa chúng. Với dạng bài này ta có các mô hình sau:

a) Mô hình 1: So sánh sự vật với sự vật.

Ví dụ:

Hai bàn tay em

Như hoa đầu cành

Hoa hồng hồng nụ

Cánh trong ngón xinh.

(Bài 2, trang 8, SGK TV3, tập 1)

Để làm tốt bài tập này, HS phải nắm chắc được các từ chỉ sự vật, từ đó các em sẽ tìm được sự vật so sánh với nhau trong các câu thơ, câu văn trên là: “Hai bàn tay em” so sánh với “hoa đầu cành”

Nếu giáo viên hỏi ngược lại là vì sao “Hai bàn tay em” được so sánh với “hoa đầu cành”? lúc đó giáo viên phải hướng dẫn học sinh tìm xem các sự vật so sánh này đều có điểm nào giống nhau, chẳng hạn: Hai bàn tay của bé nhỏ xinh như một bông hoa (Cho học sinh quan sát tranh ảnh để các em dễ nhận thấy điểm giống nhau.)

b) Mô hình 2: So sánh sự vật - Con người

* Ví dụ: Tìm các hình ảnh so sánh trong các câu thơ dưới đây:

“Trẻ em như búp trên cành

Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.”

(Hồ Chí Minh)

“Bà như quả ngọt chín rồi

Càng thêm tuổi tác càng thêm lòng vàng”.

(Võ Thanh An)

Với dạng bài tập này HS sẽ dễ dàng tìm sự vật so sánh với con người nhưng các em chưa giải thích được “vì sao?”. Chính vì thế, giáo viên cần giúp HS tìm được đặc điểm chung của sự vật và con người, chẳng hạn: “trẻ em” giống như “búp trên cành”. Vì đều là những sự vật còn tươi non đang phát triển đầy sức sống non tơ, chứa chan niềm hi vọng. Bà sống đã lâu, tuổi đã cao giống như “quả ngọt chín rồi” đều phát triển đến độ già dặn có giá trị cao, có ích lợi cho cuộc đời, đáng nâng niu trân trọng.