Trong bối cảnh toàn tỉnh đấy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp thuần nông, phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, tăng dần tỷ lệ lao động các nhóm ngành công nghiệp - dịch vụ là điều tất yếu. Chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng tích cực đã và đang được tỉnh đặc biệt quan tâm và có những hướng đi và giải pháp thiết thực, bước đầu đã mang lại những hiệu quả đáng ghi nhận.
Theo thông tin từ Sở Lao động, Thương binh và Xã hội, năm 2015, tỷ lệ lao động làm việc trong lĩnh vực nông - lâm ngư nghiệp là 37%; công nghiệp xây dựng chiếm 28%; dịch vụ chiếm 35%. Đến năm 2016 là, tỷ lệ lao động làm việc trong lĩnh vực Nông - lâm - ngư nghiệp giảm xuống còn 33%; lĩnh vực công nghiệp - xây dựng tăng lên 32%. Như vậy, có thể thấy số lao động làm việc trong nhóm ngành nông nghiệp tuy có xu hướng giảm nhưng vẫn chiếm tỷ lệ cao, trong khi lao động làm việc trong lĩnh vực công nghiệp - xây dựng vẫn thấp nhất trong các nhóm ngành.
Hiện lượng lao động nông nghiệp ở khu vực nông thôn khá đông đảo. Mặc dù đã có những chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế, đặc biệt là nông nghiệp nhưng năng suất và hiệu quả chưa cao, giá cả, thị trường tiêu thụ bấp bênh dẫn đến hiệu quả kinh tế không ổn định. Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, tỷ lệ lao động trong lĩnh vực nông nghiệp đã qua đào tạo vẫn còn thấp, phần lớn lao động không sử dụng hết quỹ thời gian phục vụ cho ngành nông nghiệp. Bởi vậy, số thời gian “nông nhàn” vẫn cao và nhu cầu chuyển đổi sang làm việc ở các lĩnh vực khác rất lớn. Trung bình mỗi năm, toàn tỉnh có khoảng 15 nghìn người bước vào độ tuổi lao động, trong đó, số lao động muốn chuyển đổi khỏi lĩnh vực nông nghiệp có xu hướng ngày càng tăng. Điều này gây nên áp lực chuyển đổi lao động, việc làm gay gắt, tình trạng, thừa lao động, thiếu việc làm nếu không được giải quyết sẽ dẫn đến những vẫn đề xã hội phức tạp .
Xác định được vấn đề trên, tỉnh đã có những giải pháp thiết thực, cụ thể nhăm chuyển đổi cơ cấu lao động, việc làm. Đối với lao động nông thôn, tỉnh đã xây dựng Đề án “Tái cơ cấu ngành Nông nghiệp gắn với chuyển đổi lao động nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2020 và tầm nhìn đến 2030”. Theo đó, tỉnh sẽ đầu tư vào các chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng lao động nông thôn; đổi mới tổ chức sản xuất, đưa ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất theo hướng chuyên môn hóa, sản xuất nông nghiệp theo hướng liên kết chuỗi nhằm giảm chi phí, sức lao động, tăng năng suất và hiệu quả kinh tế; nâng cao thu nhập và tạo việc làm thường xuyên, ổn định cho lao động nông thôn. Phấn đấu đến năm 2020, tỷ lệ lao động nông nghiệp giảm xuống dưới 30%; tỷ lệ hộ nghèo bình quân mỗi năm giảm từ 1,5 - 1,8%.
Thực hiện chủ trương của tỉnh, các huyện, thị, thành đã phối hợp tổ chức các lớp dạy nghề ngắn hạn như: Trồng trọt, chăn nuôi gia súc, gia cầm, nuôi trồng thủy sản và một số nghề phục vụ giải quyết việc làm tại chỗ đối với lao động nông nghiệp có nhu cầu chuyển đổi nghề như: sửa chữa điện tử, điện lạnh, cơ khí, gò hàn, nấu ăn...
Cùng với đào tạo nghề, giải quyết việc làm tại chỗ, tỉnh cũng quan tâm đến hoạt động khuyến công, trong đó tập trung đẩy mạnh hoạt động truyền nghề, đào tạo nghề, phát triển nghề, khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống, hỗ trợ người lao động về vốn, hỗ trợ máy móc, trang thiết bị, chuyển giao công nghệ. Từ những hoạt động trên, mỗi năm đã góp phần giải quyết việc làm cho hàng chục nghìn lao động địa phương, góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp thuần nông năng suất thấp sang thu nhập ổn định, nâng cao đời sống.
Không chỉ giải quyết việc làm tại chỗ, tỉnh còn có những giải pháp mang tính bền vững như: Thu hút đầu tư nước ngoài, mở rộng diện tích các khu, cụm công nghiệp nhằm đưa lực lượng lao động khu vực nông nghiệp sang làm việc tại các khu vực kinh tế công nghiệp, dịch vụ. Hiện toàn tỉnh có hơn 3.100 doanh nghiệp, sử dụng trên 124 nghìn lao động, trong đó có 38 doanh nghiệp trong nước và 146 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang sử dụng hơn 61 nghìn lao động. Thực tế cho thấy các doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp nước ngoài có nhu cầu sử dụng lao động số lượng lớn và luôn trong tình trạng thiếu lao động, đặc biệt là lao động có tay nghề.
Để nâng cao tỷ lệ lao động làm việc trong các lĩnh vực phi nông nghiệp, đặc biệt là lao động khu vực nông thôn, từ đầu năm 2011, tỉnh đã triển khai Đề án phân luồng, hướng nghiệp đối với học sinh THCS và THPT. Theo đó, học sinh học bổ túc văn hóa sẽ được học nghề song song sẽ được tỉnh hỗ trợ chi phí học tập với mức: 400 nghìn đồng/tháng đối với cao đẳng nghề và 350 nghìn đồng/tháng với học sinh học bổ túc nghề.
Để nâng cao chất lượng lao động, các cơ sở đào tạo nghề đã liên kết đào tạo với các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh trong tất cả các khâu từ lý thuyết đến thực hành thực tế tại các phân xưởng trong doanh nghiệp. Đến nay, tỷ lệ lao động qua đào tạo toàn tỉnh đạt 66%, trong đó lao động qua đào tạo nghề đạt khoảng 23%, cao hơn mức trung bình của cả nước. Tỷ lệ lao động học nghề có việc làm sau khi ra trường luôn đạt trên 80%, trong đó những nghề trọng điểm đạt trên 90%.
Cùng với giải pháp đào tạo nghề giải quyết việc làm tại cho lao động nông thôn; đào tạo nâng cao chất lượng lao động phục vụ cho các ngành kinh tế công nghiệp, tỉnh còn quan tâm, đẩy mạnh công tác xuất khẩu lao động. Đó được coi là giải pháp đưa số lao động nông nghiệp dôi dư sang làm việc tại các lĩnh vực khác thông qua nguồn vốn sau khi xuất khẩu lao động trở về. Theo đó, tỉnh đã đề ra nhiều chính sách khuyến khích, hỗ trợ lao động xuất khẩu; nghiên cứu thị trường lao động trọng điểm, giúp người lao động tiếp cận văn hóa nghề, tác phong công nghiệp từ các quốc gia có nền công nghiệp hiện đại, tiên tiến để người lao động thuận lợi sau khi xuất khẩu lao động trở về khởi nghiệp tại địa phương.
Có thể nói, với những chủ trương, chính sách trên, tỉnh đang hướng dần tới mục tiêu chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng tích cực. Theo đó, người lao động nói chung và lao động khu vực nông thôn nói riêng đang có xu hướng giảm dần, thay vào đó là lao động nông nghiệp có kiến thức, biết ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp có chất lượng cao; lao động thuộc các khối ngành công nghiệp - thương mại, dịch vụ ngày càng được nâng lên về số lượng và chất lượng, đáp ứng sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa của tỉnh.
Phương Loan
