Đỗ Anh Thư - 10A9
“Cau ngày càng cao
Mẹ ngày một thấp
Cau gần với giời
Mẹ thì gần đất !”
Đây là những vần thơ được trích trong thi phẩm “Mẹ” của Đỗ Trung Lai-tác giả của nhiều bài thơ giàu nét trữ tình. Cùng một nhan đề ấy, Ts Nguyễn Duy Kha cũng có riêng cho mình tác phẩm riêng thể hiện rõ nét phong cách thơ của ông. Nếu như nhà thơ Đỗ Trung Lai mượn hình ảnh cây cau quen thuộc để khắc họa người mẹ cùng sự đau đớn, buồn tủi khi ngày con xa mẹ đang đến gần thì Nguyễn Duy Kha lại đem đến cho bạn đọc những nỗi vất vả, cô đơn của cuộc đời người mẹ và tình yêu thương, biết ơn chân thành của mình.
Một người khi đã đặt ngòi bút xuống trang giấy, thả hồn vào thế giới thơ ca để cho ra tác phẩm thì ắt hẳn họ sẽ luôn muốn đứa con tinh thần của mình có được cái tên đẹp nhất, ý nghĩa nhất. Ấy vậy mà Ts Nguyễn Duy Kha lại đặt tên cho “đứa con nhỏ” cái tên hết sức ngắn gọn, xúc tích!? “Mẹ” không phải là cái tên tùy hứng mà nó chất chứa vô vàn ý nghĩa. Đó không chỉ là tình yêu thương của mẹ dành cho con cái mà nó còn là tình cảm đong đầy, biết ơn của con đối với người đã có công sinh thành, nuôi dưỡng, yêu thương mình. Nó cũng là tiếng gọi thân thương của chính tác giả, thể hiện biết bao cung bậc cảm xúc chẳng thể nói thành lời.
Mở đầu bài thơ, tác giả đưa ta trở về quá khứ với những gì thân thuộc, gần gũi nhất:
“Con cá lá rau củ khoai củ sắn
Mẹ tảo tần khuya sớm bãi bờ xa
Cha đánh giặc chưa về một mình mẹ gánh
Cả hai đầu trĩu nặng nắng và mưa
Dành dụm chắt chiu thay cha trong bão lửa”
Ngay từ câu thơ đầu tiên, tác giả đã nâng bước chân độc giả đến với thực tại, nơi ấy được bao phủ bởi sự nghèo đói, thiếu thốn thông qua biện pháp tu từ liệt kê (con cá, lá rau, củ khoai, củ sắn) bởi lẽ ông được sinh ra trong giai đoạn đất nước đang phải đối mặt đấu tranh với cái nghèo, sự lạc hậu và giặc ngoại xâm. Khi còn là một đứa trẻ, ông đã phải xa cha, được mẹ nuôi nấng, dạy dỗ nên người. Người mẹ ấy ngày đêm tảo tần làm việc đến nỗi cả hai đầu gánh trĩu nặng “nắng và mưa”. Tôi từng nghe nói rằng bởi vì thần linh không thể có mặt ở khắp nơi nên đã tạo ra mẹ. Phải chăng vì thế mà mẹ có thể gánh được cả nắng mưa của đất trời? Quả thật, tác giả vô cùng tài ba trong việc khắc họa nỗi vất vả, nhọc nhằn của người mẹ một cách tinh tế, biểu lộ hiện thực của người phụ nữ Việt xưa. Men theo dấu chân của Nguyễn Duy Kha, ta phần nào cũng thấy được sự đau đớn mà chiến tranh mang lại. Đó không chỉ nằm ở mặt thể xác mà còn ở ngay trong chính tâm hồn khi những đứa con phải rời xa cha mình từ khi còn rất nhỏ. Sự đau đớn này cũng được Bảo Ninh ghi lại trong cuốn tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh khiến ai nấy đọc xong cũng phải ớn lạnh, rơi vào trầm tư suy ngẫm về những mất mát mà chiến tranh gây ra.
Hiện thực đời sống không phải chỉ là những hiện tượng, sự kiện nằm thẳng đơ trên trang giấy mà phải hòa tan vào từng câu chữ, trở thành máu thịt của tác phẩm. Lần theo từng con chữ, Nguyễn Duy Kha đưa bạn đọc tiến gần hơi với những đắng cay, cơ cực mà người mẹ phải chịu đựng để nuôi con khôn lớn:
“Dạy trẻ nuôi già mang mẻ nỗi quan san
Vạt ruộng mẹ cày tay hoa chai sạn
Thửa đất cằn nhát cuốc rạn chân chim
Gò má mẹ hồng sắc tái lấn dần thêm
Ngày mỗi ngày con lớn lên như thể
Mùa xuân về mặt đất nở đầy hoa
Ngày mỗi ngày mẹ già đi như thể
Thu qua rồi lá úa cành khô
Thân gầy guộc chắn mùa đông buốt giá
Gom hơi ấm rạ thơm thảo trao người”
Vốn cứ nghĩ rằng cha mẹ thật phi thường, chẳng bao giời khóc cũng chẳng kêu la nhưng đó chỉ đơn thuần là suy nghĩ ngây ngô của trẻ thơ. Người lớn cũng biết đau, chỉ là họ đang chịu đựng, đang bận rộn với chuyện của người trưởng thành. Người mẹ trong thi phẩm cũng phải chăm sóc con thơ, phụng dưỡng mẹ già, đâu còn thời gian buồn tủi khi phải xa cách chồng ngàn dặm. Cảnh thê lương này ta cũng đã từng bắt gặp ở nhân vật Vũ Nương trong Chuyện người con gái Nam Xương và hình ảnh người chinh phụ cô đơn, buồn tủi của Đoàn Thị Điểm:
“Chàng thì đi cõi xa mưa gió
Thiếp thì về buồng cũ chiếu chăn
Đoái trông theo đã cách ngăn
Tuôn màu mây biếc, trải ngàn mây xanh”
Nỗi vất vả, gian truân của mẹ đâu phải chỉ đơn thuần có thế! Vì để nuôi con thơ mẹ già, người phụ nữ ấy chăm chỉ làm việc đến nỗi bàn tay chằng chịt những vết chai sạn để kiếm từng miếng cơm manh áo chu cấp cho gia đình. Thửa đất mà mẹ ngày đêm cày cấy được tác giả ví như những vết chân chim, nó cằn cỗi vô cùng. Tuy vậy, mẹ vẫn cật lực dãi nắng dầm mưa để con có được cuộc sống ấm no. Cứ như vậy, ngày qua ngày con chứng kiến gò má hồng năm nào giờ đây đã tái dần đi và chứng kiến cả tấm lưng gầy guộc che chắn cho gia đình ta vào những đêm đông giá rét. Nhờ có mẹ, người con được sưởi ấm, được biết tới tình yêu thương, biết được tình mẫu tử có sức mạnh đến nhường nào.
Tuy nhiên, đó vẫn chưa phải là tất cả những gì đẹp nhất của tác phẩm. Điều níu kéo bước chân độc giả nằm ở sự khác biệt rõ rệt giữa cách con lớn lên và cách mẹ già đi qua những ngôn từ tác giả khắc họa:
“Ngày mỗi ngày con lớn lên như thể
Mùa xuân về mặt đất nở đầy hoa
Ngày mỗi ngày mẹ già đi như thể
Thu qua rồi lá úa cành khô”
Mỗi ngày con lớn lên trong vòng tay yêu thương, sự đùm bọc của mẹ. Tình yêu ấy khiến cuộc sống con tràn ngập hạnh phúc. Nó như một chồi non được nở giữa vườn hoa, được tận hưởng vẻ đẹp dễ chịu, đầy sức sống của tiết trời mùa xuân. Trái ngược với những gam màu rực rỡ ấy, cuộc sống của mẹ bị bao phủ bởi sự già nua, héo úa, chẳng còn sức sống. Bởi lẽ mẹ đã cống hiến gần như cả đời mình vì con cái, luôn mong muốn con mình được hưởng những gì là đẹp đẽ nhất, mong cho con ngày một trưởng thành lên người. Mẹ luôn hi sinh bản thân mình vì gia đình, con cái nhưng đâu phải đứa bé nào cũng hiểu được điều đó. Chúng ta thường bị những lời nói dối ngọt ngào của ba mẹ đánh lừa, thao túng khiến ta thậm chí không biết những gì họ đã phải chịu đựng. Phải chăng ta đã dành sự để tâm đến bên ngoài quá nhiều?
Khép lại bài thơ là nỗi nhớ thương và sự biết ơn, trân trọng của con đối với người mẹ thân yêu:
“Con đi suốt cuộc đời bao nơi rồi đã tới
Vẫn mơ ngày mẹ ủ ấm vòng tay
Năm tháng dần xa…
Bóng mẹ nhòa sương khói
Khói sương bời bời
Con gọi mẹ
Mẹ ơi…”
Giờ đây đứa trẻ thơ ngây năm nào đã trưởng thành, vững bước trên con đường mình đã chọn nhưng vẫn chẳng thể quên đi hình bóng năm xưa của mẹ. Tác giả vẫn mơ được mẹ mình “ủ ấm vòng tay”, được mẹ ôm vào lòng để chìm đắm trong hơi ấm của tình mẫu tử. Hình ảnh“ bóng mẹ nhòa sương khói” không chỉ gợi tả sự nhòa mờ, hòa vào làn sương mà còn thể hiện nỗi nhớ nhung của chính tác giả. Trong vô thức, ông nhớ đến mẹ nhưng hình bóng mẹ chẳng thể ở bên ông mãi mãi mà càng mờ dần rồi tan vào hư vô. Khi ấy, ông chỉ có thể níu kéo bóng hình, những kỉ niệm thời thơ ấu bằng cách gọi: “Mẹ ơi”. Ôi! Tiếng gọi cất lên sao mà tha thiết thế! Nó chứa đựng biết bao tình cảm của người con chất đầy qua từng năm tháng. Dường như tác giả đang muốn tìm về miền nhớ nơi có mẹ, có những kí ức quý báu năm xưa.
Thi phẩm không chỉ thành công về mặt nội dung mà còn gây ấn tượng với bạn đọc về mặt nghệ thuật. Trước hết, Ts Nguyễn Duy Kha đã xây dựng những hình ảnh vừa cụ thể vừa có tính khái quát, mộc mạc mà vẫn giàu chất thơ. Bên cạnh đó, bài thơ còn là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa giọng điệu thiết tha, trìu mến hòa cùng ngôn từ giản dị, gần gũi với thơ ca thôn quê. Những cơ cực, gian truân người mẹ phải gánh vác được tác giả khắc họa thông qua các từ ngữ giàu sức gợi hình gợi cảm cùng cách lồng ghép tài tình các biện pháp tu từ như: so sánh, liệt kê, điệp cấu trúc,…Với tất cả các nét nghệ thuật trên, “Mẹ” đã thể hiện rõ nét hồn thơ của Ts Nguyễn Duy Kha cũng như sức hấp dẫn đưa độc giả vào thế giới mà ông tạo nên.
Bài thơ “Mẹ” đã được Nguyễn Duy Kha khắc họa rõ nét thứ tình cảm thiêng liêng, trân quý của cuộc đời mỗi người - tình mẫu tử. Tình thương mà mẹ dành cho con là rộng lớn vô bờ, mẹ có thể vì con mà làm tất cả. Đáp lại tình yêu ấy là sự biết ơn, tôn kính, trân trọng của chính tác giả đối với người mẹ thân yêu. Ta hãy nhớ rằng mẹ là người sinh ta ra và khó khăn lắm mới nuôi ta khôn lớn thành người vì vậy hãy yêu quý và kính trọng người mẹ của mình: “ai còn mẹ xin đừng làm mẹ khóc”.
P/s: Đối với tôi, cuộc đời như một hộp socola. Trước khi mở ra thì mãi mãi không biết, ăn rồi mới biết mùi vị như thế nào. Cầm phải viên socola đắng chính là số phận bạn đã lựa chọn vậy nên không được hối hận, không được khóc lóc cũng không được đau lòng. Khi ấy ta cần phải chấp nhận và thích ứng với nó. Vì thế, khái niệm hạnh phúc của tôi chỉ đơn giản là bát mì nóng hổi được mẹ nấu cho, là cái tên mẹ gọi tôi hàng ngày, là mỗi lần đi học về được nhìn thấy mẹ. Dẫu cho năm tháng có trôi đi nhưng đối với tôi mẹ lúc nào cũng là người phụ nữ đẹp nhất trên đời. Tôi chỉ mong rằng về sau mình có thể trở thành một người phụ nữ tuyệt vời như mẹ tôi!
(Học sinh thi "Nhảy bao bó" trong Sinh hoạt dưới cờ)
