Ngày soạn: 9/10/2017
Ngày dạy : 18/10/2017
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG ( Trích)
- O’Hen-ri -
I. MỤC ĐÍCH CẦN ĐẠT: Giúp HS:
1. Về kiến thức:
- Khám phá nghệ thuật xây dựng cốt truyện, tình huống truyện, sự sắp xếp các tình tiết trong truyện...
- Cảm nhận được lòng cảm thông, yêu thương cao cả của những người nghệ sĩ nghèo.
- Hiểu được một tác phẩm hội họa được đánh giá là một kiệt tác.
2. Về kĩ năng:
- Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm tự sự để đọc - hiểu tác phẩm.
- Phát hiện và phân tích các đặc điểm của nhân vật và cảm nhận được ý nghĩa nhân văn sâu sắc của tác phẩm.
- Phát hiện và phân tích đặc điểm nổi bật về nghệ thuật trong tác phẩm. Từ đó hình thành năng lực phân tích, cảm thụ văn bản truyện.
- Kĩ năng làm việc cặp đôi, nhóm; kĩ năng nhận xét, đánh giá và chia sẻ
3. Về thái độ: Trân trọng vẻ đẹp của tình bạn, tình người.
II. CHUẨN BỊ CỦA THẦY - TRÒ:
- Giáo viên:
+ SGK, SGV, Giáo án điện tử, Tài liệu tham khảo
+ Văn bản tác phẩm :"Chiếc lá cuối cùng"
- Học sinh: - Học bài cũ ở tiết 1
- Trả lời các câu hỏi sau:
a. Em hãy tìm các chi tiết kể về nhân vật Xiu ( hoàn cảnh, thái độ, cử chỉ , việc làm, lời nói)? Em hãy nêu nhận xét của em về nhân vật này?
b. Em hãy tìm các chi tiết kể về nhân vật cụ Bơ-men ( hoàn cảnh, thái độ, việc làm)? Cho biết nghệ thuật gì đã được tác giả sử dụng? Qua đó nhà văn muốn làm nổi bật vẻ đẹp nào của nhân vật?
- Trả lời câu hỏi 1,2,4 trong SGK phần đọc, hiểu
III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1. Khởi động vào bài:
* HS tham trò chơi:
- Luật chơi như sau:
+ Cô chiếu thông tin sự việc về 2 nhân vật Xiu và cụ Bơ-men
+ Các em cho biết thông tin đó nói về nhân vật nào
+ Bạn nào biết câu trả lời thì giơ tay nhé. Cô sẽ gọi bạn giơ tay nhanh nhất.
GV vào bài: Các em vừa tìm được các thông tin sự việc mà nhà văn kể về nhân vật Xiu và cụ Bơ-men. Để biết họ là những người như thế nào, chúng ta cùng đến với bài hoc hôm nay.
- Bài mới:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS
NỘI DUNG CẦN ĐẠT
Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu nhân vật Xiu
- GV: Chiếu lại những thông tin sự việc về nhân vật
? Mối quan hệ giữa Xiu và Giôn-xi là gì?
( sống cùng nhau, là đồng nghiệp, là chị em kết nghĩa)
? Cách mà Xiu xưng hô với Giôn-xi cho thấy tình cảm gì của Xiu?
( Rất mực trìu mến, thương yêu)
? Vì thương yêu, trìu mến nên khi Giôn-xi đau ốm và có ý nghĩ tiêu cực, Xiu cũng đầy tâm trạng. Chi tiết cho thấy tâm trạng, thái độ của Xiu?
? Tâm trạng và thái độ ấy nói với chúng ta điều gì?
- Nỗi lòng lo lắng của Xiu cho bệnh tật và tính mệnh Giôn xi.
? Không chỉ lo lắng, suốt những ngày Giôn- xi ốm, Xiu đã làm cho bạn bao điều. Em có thể kể ra?
? Em đánh giá như thế nào về những hành động, việc làm đó?
( Đó là những hành động chăm sóc rất ân cần, chu đáo và tận tụy, quên mình giống như của người ruột thịt)
? Kể về nhân vật này, nhà văn sử dụng giọng kể NTN
? Qua đây, ta thấy vẻ đẹp đáng quý nào của nhân vật?
? Cảm nghĩ của em về tình bạn giữa Xiu và Giôn-xi?
- GV: Bên cạnh Xiu, ta còn gặp tấm lòng của cụ Bơ -men -> tìm hiểu về nhân vật.
? Cũng dựa vào phần tóm lược tác phẩm, em hãy giới thiệu vài nét về nhân vật?
( là một người họa sĩ ngoài 60 tuổi, ...)
? 40 năm theo đuổi 1 giấc mơ, em nhận xét gì về nhân vật qua chi tiết này?
- Khao khát sáng tạo nghệ thuật.
? Khao khát sáng tạo nghệ thuật nhưng người họa sĩ già vẫn chưa đạt được, ở nhà thuê và trớ trêu hơn phải kiếm tiền bằng việc ngồi mẫu vẽ.
? Với Giôn-xi và Xiu, cụ Bơ-men có mối quan hệ và tình cảm như thế nào?
( là hàng xóm nhưng rất thân thiết)
? Cũng như Xiu, cụ lo lắng cho bệnh tật và tính mệnh của Giôn xi. Cụ chỉ nhìn chiếc lá, không nói gì - cái vẻ trầm tư của một cụ già gợi liên tưởng nào trong lòng em?
- Người già vốn từng trải và sâu sắc. Có thể cụ đã bắt đầu suy nghĩ về việc làm thay đổi ý nghĩ chiếc lá cuối cùng rụng xuống thì mình sẽ chết của Giôn-xi, cụ hẳn đang nghĩ cách làm thế nào để có được một chiếc lá không bao giờ rụng xuống…
? Để thay đổi suy nghĩ đó cụ Bơ men đã làm gì ?
? Cụ vẽ chiếc lá trong hoàn cảnh, điều kiện như thế nào?
(Cụ một mình tuổi cao sức yếu, âm thầm vẽ trong đêm tối, dưới ánh sáng nhập nhoạng cuả cây đèn bão. Thời tiết thì rét buốt, gió bấc thổi ào ào, mưa rơi lẫn cùng tuyết, còn vị trí vẽ cách mặt đất hơn 6 mét nên phải dùng thang ... -> Bức vẽ được hoàn thành cấp tốc trong hoàn cảnh vô cùng khó khăn.)
? Chiếc lá cụ vẽ được miêu tả ra sao?
(Chiếc lá: cuống màu xanh sẫm, rìa hình răng cưa nhuốm màu vàng úa -> giống y như thật đến nỗi ngay cả con mắt của những họa sĩ chuyên nghiệp như Xiu và Giôn-xi dù nhìn kĩ cũng không nhận ra.)
? Ý nghĩa của bức vẽ chiếc lá với Giôn-xi?
(với Giôn-xi, chiếc lá vẽ đã thổi vào tâm hồn cô hơi ấm, đánh thức tình yêu cuộc sống, tiếp thêm cho cô niềm tin và nghị lực để chiến thắng bệnh tật.)
? Để vẽ chiếc lá ấy, cái giá nào đã phải trả?
? Giành lại sự sống cho Giôn-xi, nhưng cụ Bơ-men đang khỏe mạnh bình thường lại bất ngờ qua đời vì viêm phổi. Thủ pháp nào được O.Hen-ri dùng một lần nữa?
? Cụ Bơ-men hiện lên ntn qua tất cả những hành động, việc làm nói trên ?
- GV: Người nghệ sĩ ấy âm thầm hi sinh cả mạng sống của mình không phải cho con trai như lão Hạc mà để giúp một người đồng nghiệp trẻ tuổi vượt qua cái chết! Thật đáng ngưỡng mộ!
? Sau khi tìm hiểu về tấm lòng, tình cảm của hai nhân vật, em có suy nghĩ gì về tình bạn, tình người trong cuộc sống.
? Hãy kể những tấm gương về lòng nhân ái mà em biết?
( HS kể)
- GV giảng bình về tình yêu thương của con người trong cuộc sống
? Trong một giây phút xuất thần, bằng tình thương yêu mạnh mẽ và quyết tâm cứu sống cô gái - nữ họa sĩ trẻ nhiều hứa hẹn nay mai, cụ Bơ-men đã vẽ thành công tác phẩm “chiếc lá thường xuân cuối cùng”, thỏa nguyện nỗi khát vọng của một đời sáng tạo rồi lặng lẽ ra đi. Bức vẽ “chiếc lá thường xuân cuối cùng”, ấy Xiu gọi là một kiệt tác, Vậy để hiểu về bức vẽ ấy -> phần tếp
* Hoạt động cặp đôi:
? Xiu cho rằng bức vẽ chiếc lá cuối cùng của cụ Bơ-men là một kiệt tác? Em có đồng ý với ý kiến đó không? Tại sao?
- Trao đổi với bạn theo cặp đôi trả lời câu hỏi trên :
- TG: 3 phút
- HS trình bày kết quả
- HS khác chia sẻ, bổ sung
- GV chốt, ghi bảng
* GV giảng, bình về ý nghĩa chiếc lá và quan điểm nghệ thuật của nhà văn
GV: Để khái quát những nét đặc sắc về cả nghệ thuật và nội dung của tác phẩm, chúng ta -> tổng kết
Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tổng kết
* HS tham gia trò chơi " Hộp quà may mắn"
- Để được nhận quà, HS phải giải được 1 câu đố
Câu 1: Vì sao nhà văn bỏ qua không kể sự việc cụ Bơ-men đã vẽ chiếc lá trên tường trong đêm mưa tuyết, không để Xiu biết ý định vẽ chiếc lá trên tường để thay thế cho chiếc lá sẽ rụng xuống ?
(Câu hỏi thêm: Cách sắp xếp các tình tiết trong truyện như thế nào?)
Câu 2: Tại sao nhà văn kết thúc truyện bằng lời kể của Xiu mà không để Giôn-xi phản ứng gì thêm?
Câu 3: Nghệ thuật nổi bật nhất trong văn bản là gì? Cho biết tác dụng?
Câu 4: Thông qua tác phẩm, nhà văn phản ánh, ngợi ca điều gì ?
* GV chốt: Nội dung câu trả lời của các bạn chính là những nét khái quát tiêu biểu về nghệ thuật và nội dung của bài. ( GV chiếu, HS ghi nhanh vào vở)
* GV: CLCC được sáng tạo bằng tài năng, trí tuệ và tấm lòng của tác giả. Nó không chỉ đẹp về nghệ thuật mà còn có giá trị nhân sinh cao cả, làm lay động, thức tỉnh bao điều tốt đẹp trong tâm hồn con người. Đến đây ta đã hiểu tại sao, tác phẩm là kiệt tác văn học, hiểu tại sao nhà văn O. Hen-ri lại được mệnh danh là bậc thầy của truyện ngắn, và tại sao sau khi ông mất, mọi người lại lấy tên ông để đặt cho giải thưởng văn học về truyện ngắn nhất của nước Mĩ.
I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Giôn-xi
2. Xiu
- Là đồng nghiệp, là chị em kết nghĩa với Giôn-xi
- Khi Giôn-xi bị bệnh, có suy nghĩ tiêu cực: lo lắng, ân cần, quan tâm, chu đáo, động viên, yêu thương như chị em ruột thịt
-> Xiu là người nhân hậu, giàu tình yêu thương; trong sáng, thủy chung trong tình bạn
* Cụ Bơ-men
- Nghèo, vất vả, khao khát sáng tạo nghệ thuật.
- Lo lắng cho bệnh tật và tính mệnh của Giôn xi, vẽ chiếc lá lên tường
+ Hoàn cảnh vẽ: vô cùng khó khăn.
+ Chiếc lá vẽ đã thổi vào tâm hồn cô hơi ấm, đánh thức tình yêu cuộc sống, tiếp thêm cho cô niềm tin và nghị lực để chiến thắng bệnh tật.
- Cụ đang khỏe mạnh nhưng lại qua đời vì viêm phổi -> Nghệ thuật đảo ngược tình huống.
=> Hi sinh tính mạng cứu sống Giôn-xi, cụ Bơ-men là một nghệ sĩ chân chính, khát khao sáng tạo nghệ thuật và có tấm lòng thương yêu cao cả.
-> Tình bạn, tình người trong khốn khó thật là cao quý
b. Bức vẽ chiếc lá cuối cùng
- Giống y thật
- Được vẽ trong hoàn cảnh đặc biệt
- Đem lại niềm tin, nghị lực và giúp cho Giôn-xi hồi sinh
- Không chỉ được vẽ bằng bút lông, bột màu mà bằng cả tình thương bao la và lòng hi sinh cao thượng của cụ Bơ-men
-> Bức vẽ là một kiệt tác nghệ thuật.
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Sắp xếp các tình tiết tài tình, hợp lí
- Kết thúc truyện bất ngờ, để lại nhiều dư âm
- Nghệ thuật đảo ngược tình huống truyện hai lần độc đáo đều liên quan đến bệnh sưng phổi và chiếc lá cuối cùng :
+ Giôn-xi bị bệnh nặng, chờ chết -> sống
+ Cụ Bơ-men đang khỏe mạnh-> chết
-> Tạo sự bất ngờ, hấp dẫn và làm chúng ta rung cảm trước tình yêu thương cao cả giữa những con người nghèo khổ.
2. Nội dung
- Phản ánh cuộc sống nghèo của người nghệ sĩ Mỹ thế kỉ 19
- Ngợi ca tình yêu thương cao cả của con người.
- Khẳng định sức mạnh của tình yêu cuộc sống và giá trị nhân sinh của nghệ thuật.
-> Giá trị hiện thực sâu sắc và giá trị nhân đạo cao cả.
III. LUYỆN TẬP
? Bức thông điệp mà "Chiếc lá cuối cùng" gửi đến chúng ta? Ngày nay thông điệp ấy có còn ý nghĩa không?
- Thông điệp: Hãy yêu thương con người!
- Thông điệp này có ý nghĩa ở mọi thời đại nhất là trong xã hội ngày hôm nay. Ngày nay, thành tựu khoa học và công nghệ đang phát triển với bước đi của người khổng lồ. Nhưng thế giới ngày một bất an và điên loạn vì bệnh dịch và tội ác! Những ngày gần đây, nóng rẫy trên các chương trình thời sự quốc tế là thông tin về dịch bệnh, về thiên tai và tội ác man rợ của những kẻ khủng bố... và con người càng cần biết bao nhiêu lòng yêu thương, nhân ái. Người thương người sẽ biết sống vì nhau, không còn tranh giành, đố kị, dẫm đạp lên đồng loại để được phần hơn, phần nhiều. Khi ấy, dù chật chội đến đâu trái đất vẫn đủ chỗ cho tất cả! Câu chuyện khép lại, lòng người mở ra bao điều tốt đẹp.
* Hướng dẫn về nhà:
- Học bài
- Làm bài tập: Tại sao nhà văn lại đặt nhan đề cho tác phẩm và cho cả tập truyện của mình là " Chiếc lá cuối cùng"?
- Soạn bài: Chương trình địa phương (phần tiếng Việt).
